HOJ: Çerkes Soykırımının Bir Destan Örneği PDF Yazdır E-posta

 

21 Mayıs 1864
ÇERKES SOYKIRIMININ KARAÇAY EDEBİYATINA YANSIYAN BİR DESTAN ÖRNEĞİ

 

HOJ

 

Doç. Dr. Ufuk TAVKUL

 

Kafkas-Rus savaşları 1828 yılından itibaren artarak şiddetlendi. 1859 yılında İmam Şamil’in yenilerek Ruslar’a teslim olmasıyla Kafkasya’nın doğusunda yer alan Dağıstan ve Çeçenistan’da savaş sona erdi. Orta ve Batı Kafkaslar’da yer alan Karaçay-Malkarlılar ve Kabardey, Şapsığ, Abzeh, Bjeduğ, Natuhay, Ubıh gibi Adige (Çerkes) boyları 1864 yılına kadar savaştılar.

 

1864 yılında Karaçay’ın kuzey-batısında yer alan Adigey bölgesindeki “Hodz”[1] köyünün Rusların eline geçmesiyle Çerkeslerin Ruslara karşı verdikleri bağımsızlık savaşı yenilgiyle sonuçlandı. Bunun üzerine Karaçaylılar dağlık bölgedeki yurtlarına çekilirken, Çerkesler kitleler halinde Osmanlı topraklarına sürüldüler. Hodz adlı Çerkes köyüne Karaçaylılar “Hoj” adını veriyorlardı. Köyün etrafında Karaçaylıların hayvan çiftlikleri (koşları) yer alıyordu. Hodz köyünde Çerkeslerle birlikte yaşayan Karaçaylı aileler de vardı. Rus ordusunun saldırısı sonucunda Hodz köyü yerle bir edilirken, büyük bir katliam da yapıldı. Öksüz kalan pek çok Çerkes çocuğuna Karaçaylılar sahip çıkarak dağ köylerine götürüp yetiştirdiler. Çerkes tarihinin en büyük facialarından biri olan Hodz köyündeki katliamla birlikte Çerkeslerin Ruslara karşı verdikleri kahramanca mücadele Karaçay-Malkar halk edebiyatında "Hoj" adlı bir destanın ortaya çıkmasına sebep oldu. Destanın, 1979 yılında Türkiye’deki Karaçay köylerinden Konya’nın Sarayönü ilçesine bağlı Başhüyük köyünde, Kipkelerin Cafer Kanşay’dan derlenen bazı bölümleri şöyledir:

Karaçay-Malkar Türkçesi

Ullu Hojda bir seyir bardı, tang bardı
Ertdenden başlab ingirge deriçin kan bardı

Ullu Hojda bir seyir bardı alamat
Katınla bla kızla etelle kazavat

Ullu Hojdan çıkganelle ceti aruv
Kamaladan a bir kan tamızgan üç aruv

Ol üç aruvnu da biri bolur Urkuyat
Orus gâvurlaga ol uvuç uvuç kan kuyad

Karoh ulu, ol itden tuvgan inaral
Sabiyleribizni uruga kuyub küydüred

Boy bermegen aruv Çerkes kızlanı
Kımıja etib çıbıkla bla tüydüred

Orus askerle keçeden kelib bashandı
Üyleribizge tobladan otnu açhandı

 

Türkiye Türkçesi

Ullu Hoj’da hayranlık uyandıran bir ihtişam var
Sabahtan başlayıp akşama kadar kan (savaş) var

Ullu Hoj’da bir muhteşemlik var
Kadınlar ve kızlar savaşıyorlar

Ullu Hoj’dan çıkmıştı yedi güzel
Kamalardan kan damlatan üç güzel

O üç güzelin biridir Urkuyat
Rus gâvurlarına avuç avuç kan döküyor

Karoh Oğlu, o köpeğin soyu general
Çocuklarımızı kuyuya doldurup yakıyor

Teslim olmayan güzel Çerkes kızlarını
Çırılçıplak soyup sopalarla dövdürüyor

Rus askerleri geceden gelip baskın yaptı
Evlerimize toplardan ateş açtı

 

Bir bek bitgendile Ullu Hojda sabanla
Üsübüzge boşlandıla azav tişli kabanla

 

Ullu Hojda uruş etelle toy kibik

Kırılıb catalla şeyit ölügle koy kibik

 

Sav katınla kızla kazavatha baralla

Hoj elinde kerti kan kobanla agalla

 

Biz patçahlıknı içibizge iymezek

Caşagan ceribiz Karaçay kibik bek bolsa

 

Mından arı on cılnı uruş eterek

Caşagan ceribiz tengiz bolsa, terk bolsa

 

Hoj cigitle algından ölmeyin sav bolsa

Caşagan ceribiz Karaçay kibik tav bolsa

 

Öksüzleribiz Karaçay sanga amanat

Allahdan tilegibiz bizge boluşmad, caramad

 

Biz da bolmayık sarı gâvurnu tabası

Hoj elidi ullu Kafkazda musliman elleni kâbası

 

Güzel yetişmiş Ullu Hoj’da tarlalar

Üzerimize saldırdı azı dişli domuzlar

 

Ullu Hoj’da savaşıyorlar düğün-şölen gibi

Mahvolup yatıyor şehit ölüler koyun gibi

 

Bütün kadınlar kızlar savaşa gidiyor

Hoj köyünde gerçek kan ırmakları akıyor

 

Biz Rus Çarlığı’nı içimize sokmazdık

Yaşadığımız yer Karaçay gibi sarp olsa

 

Bundan sonra on yıl daha savaşırdık

Yaşadığımız yer deniz olsa, ırmak olsa

 

Hoj’un yiğitleri önceden ölmeyip sağ olsa

Yaşadığımız yer Karaçay gibi dağ olsa

 

Öksüzlerimiz, Karaçay sana emanet

Allahtan dileğimiz bize yardım etmedi

 

Biz de olmayalım sarı gâvurun (Rus’un) tebaası

Hoj köyüdür yüce Kafkas’ta müslüman yurtlarının Kâbesi

 

Not: Ufuk TAVKUL’un Karaçay-Malkar Destanları-.Ankara: Türk Dil Kurumu, 2004 adlı eserinin 495-499. sayfalarından alınmıştır.

 


---------------------------------------

[1] Hodz köyü Adigelerin Abzeh boyunun yaşadığı bir köydü.

 
 
Kafkes.gen.tr